Column Erik Magnus | De winner takes it all of liever meer democratie?

Elk land heeft zijn eigen kiessysteem. In de USA en Groot Brittannië is het ‘the winner takes it all’.

→ Voordeel: de meerderheidspartij moet geen compromissen sluiten en kan zelf beslissen over het beleid.
→ Nadeel: gevaar voor al te eenzijdig beleid.

Donald Trump is het typevoorbeeld van hoe het niet moet : eigenzinnig en impulsief gedrag kan leiden tot bedenkelijk beleid.

Wat ook regelmatig gebeurt in een dergelijk systeem is dat de klok teruggedraaid wordt en vorige (goede) maatregelen worden herroepen om politieke en revanchistische redenen.

Het alternatief is een democratischer systeem waarbij meerdere partijen aan het beleid kunnen deelnemen. In België is dat met kiesdrempel om te veel versnippering tegen te gaan, in Nederland is er geen kiesdrempel en dus zijn er te veel  kleine en verwaarloosbare partijen.

Ons systeem is dus democratischer dan in de USA maar vereist compromissen en die kunnen ertoe leiden dat een mooi paard kan verbasterd geraken tot een misvormde kameel zoals Gaston Eyskens ooit zei en zoals het vandaag terug zeer actueel is.

2 recente voorbeelden : de BTW-hervorming en de centenindex.

→ De BTW-hervorming is een vreselijk gedrocht waar Marc Coucke een heerlijke parodie op gemaakt heeft. Gelukkig heeft de Raad van State er inmiddels brandhout van gemaakt. Maar dat is niet bindend en aangezien de MR zich blijft verzetten tegen een algemene BTW-verhoging is het nog maar de vraag welk ander mottig beest in de plaats zou kunnen komen.

→ Ook over de centenindex is onder tijdsdruk om tot een budgettair resultaat te komen niet goed nagedacht. Het was de bedoeling dit in te voeren op 1 januari 2026 maar eind februari is het nog altijd niet duidelijk waar we zullen eindigen. Niet alleen is er niet goed nagedacht over de complexiteit doordat de vele paritaire comités  allemaal een eigen indexsysteem hebben.

Ondertussen is het ook slecht geëvolueerd voor de werkgevers. 

Waar het oorspronkelijk de bedoeling was de uitgespaarde index te verdelen tussen overheid en ondernemingen is het nu aan het ontaarden in een loonmatigingsbijdrage en zonder er rekening mee te houden in de loonnormdiscussie.

Deze 2 voorbeelden werpen dus een grote schaduw over het compromismodel. 

Maar is ‘the winner takes it all’ het juiste alternatief? Dat is nog maar de vraag.

Erik Magnus